کمبودهای دبیره ی پارسی


با توجه به ناگوارای هایی که دبیره ی کنونی زبان پارسی دارد، از سالها پیش تا کنون بحث بر سر دگرگون سازی دبیره ی پارسی به دبیره ای دیگر در میان بوده. افزون بر اینکه شماری همین دبیره ی پارسی را اصلاح پذیر میدانند، شماری نیز جایگزین شدن دبیره ای نوین را میپسندند. این راه دوم کاری سخت و پر خطر است اما میتواند هوده ی خوبی داشته باشد.

دبیره های جایگزین

۱-دبیره های کهن: دین دبیره(اوستایی) یکی از این پیشنهادها هست. میدانیم دبیره ی اوستایی بسیار توانمند است و به قولی میتوان آواهای پرندگان را نیز با آن نوشت! هام دبیره(پهلوی) نیز دیگر پیشنهادی هست که در این دسته جای میگیرد. اما دبیره های کهن خود میتواند ما را از روند جهانی شدن دور کند و همچنین اینگونه دبیره ها نیازمند بهبود و زدودن سستی های درون خود هستند.

۲- دبیره ی لاتین: پیشنهاد روانشاد کسرویست و هواداران فراوانی دارد. اما باید در نظر داشت که دبیره ای که برای زبان انگلیسی امروز بکار میرود خود کاستی هایی دارد. اگر این گزینه بخواهد مطرح باشد باید سرراست از خود دبیره ی لاتین بهره گرفت.(در این گزینه تجربه ی ترکیه را نیز داریم)

۳- کریل: دبیره روسی، به پیشنهاد روانشاد آخوندزاده. این دبیره تا اندازه ای کارنامه ای مشخص دارد، چرا که سالها در تاجیکستان از آن بهره گرفته شده.

کمبودهای دبیره ی کنونی:

۱- نخستین چیزی که به نظر می آید، نوشته نشدن واکه های کوتاه (  َ  ِ   ُ ) در این دبیره هست. هر آینه این کار شدنیست، اما چهره ی نوشته را زشت میکند. پس با نوشته نشدن این واکه های کوتاه، برای نمونه: "پر" را میتوان پَر(par)  پُر( por)  پِر(per) بخوانیم.

۲- دومین ناگواری دبیره ی پارسی کنونی این است که ما برای دیفتینگی که وجود دارد راه حلی نداریم. برای نمونه در دبیره ی لاتین زمانی که کمی آوای واژه پیچیده میشود میتوان از ترکیب دو واکه بهره بگیریم. همچون:  nowruz و یا peykaar که در اینجا پیچیده بودن آواها را با  ow و ey در دبیره ی لاتین حل کرده ایم. اما در دبیره ی پارسی کنونی <و> و <ی> را بکار میبریم: <نوروز> و <پیکار> و تقریبا راه حلی وجود ندارد.

۳- در دبیره ی کنونی پارسی ما ۶ واکه داریم (سه کوتاه و سه بلند> a->aa , e->i, o->u ) اما در واقع ۴ حرف برای نشان دادن اینها داریم: ا / آ / ه / ای / او. همچنین <ه> خود کاربردهای دیگری نیز دارد. گاهی نیز از <ع> بجای <i>  بهره میبریم: عیسی و ...

۴- گاهی <ا> را <آ> میخوانیم. همچون <بیا> که اینچنین خوانده میشود و باید نوشته شود<بیآ>

 در واقع در این میان از آنجایی که کارواژه های عربی در زبان پارسی شمارشان کم است، دیگر ما با ساختار زبان عربی کاری نداریم که زبانیست بر وزن(قتل=قاتل، مقتول، قتال، اقتلو...) و ریخت واژه را از بر میکنیم و با دیدن آن واژه میدانیم که آن واژه چگونه خوانده میشود.

اما زبان پارسی بر وند است و پسوند و پیشوند و میان وند میگیرد(سخن، سخنور، سخن سنج، سخنران، بدسخن، سخنگو، سخندان، سخنگاه...) با توجه به این توانایی زبان پارسی کار برای زبان آموز سخت میشود چرا که این بار شمار واژگان برآمده از ریشه یکی دو تا نیست که بتوان ریخت آن را از بر کرد.

* هر گونه برداشت از نوشته های این تارنگار تنها با ذکر نام  نویسنده و نشانی تارنگار مجاز میباشد.