تاریخ ایران و هم‌بستگی تیره‌های ایرانی

مقالات کوتاه پیرامون تاریخ و فرهنگ ایران و جهان

اوستا
ساعت ٤:۱۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/۱٠/۱٦   کلمات کلیدی: اوستا ،زبان اوستایی ،دانلود اوستا ،دین زرتشتی

اوستا

بخش‌بندی اوستا + دانلود سروده‌های زرتشت

کورش محسنی

 زبان اوستایی زبان یکی از بخشهای شرقی ایران بوده است. تنها اثر بر جای مانده از زبان اوستایی که در دست است اوستا, کتاب دینی زرتشتیان است. این نسک (کتاب) از دید زبان‌شناسانه در بر دارنده‌ی دو گویش است: گویشی که در گاهان به کار رفته و کهن‌تر است; و گویشی که در دیگر بخش‌های اوستا به کار رفته و تازه‌تر می‌نماید.


 گاهان سخن خود ِ زرتشت است و تاریخ آن به تاریخ پیدایش زرتشت باز می‌گردد. درباره‌ی زمان پیدایش زرتشت سخن فراوان است و کهن‌ترین زمانی را که برای او در نظر گرفته‌اند (در میان پژوهش‌گران) سده‌ی ششم پیش از میلاد است. هر چند گزارش‌هایی وجود دارد که پیدایش زرتشت را پنج یا شش هزار سال پیش از میلاد ذکر کرده‌اند.

  بخش‌های دیگر اوستا در دوره‌های گوناگون از سده‌ی شش پیش از زایش مسیح تا سده‌ی سوم میلادی نگاشته شده‌اند. اوستای امروزی که در دست است نزدیک به یک سوم اوستای زمان ساسانی است. اوستای ساسانی آن‌گونه که از دین‌کرت - نسک‌های 8 و 9- برمی‌آید 21 نسک داشته است.


اوستای امروزی

 اوستای امروزی به بخش‌های زیر دسته‌بندی می‌شود:

1- یسن‌ها: یسن‌ها از 72 ها/هات (فصل) تشکیل شده است. یسن در اوستایی yasna است و آن از ریشه‌ی yaz به معنی ستودن است. این واژه در پارسی دری به «جشن» دگرگشته است.

2- ویسپرد: این اصطلاح از دو واژه‌ی «ویسپ» به معنی همه و «رد» به معنی مولا تشکیل شده است. در آیین زرتشتی هر یک از جانداران ردی دارند. در جهان مینوی اهوره‌مزداه (اهورامزدا) و در جهان مادی زرتشت رد است.

3- وندیداد: برگرفته شده از «ویدیوداد» به معنی داد (قانون) و ضد (وی)دیو است. وندیداد 22 فرگرد (فصل) دارد. فرگرد نخست آن در آفرینش و فرگرد دوم آن در روزگار جم است. فرگردهای دیگر اوستا قوانین (دادها) و آیین دین زرتشتی را دربردارد.

4- یشت‌ها: از 21 یشت تشکیل شده است. هر یک از یشت‌ها از درباره‌ی کسی است که یشت درباره‌ی او سروده شده است و آن‌ها امشاسپَندان و ایزدان دین زرتشتی‌اند.

5- خُرده اوستا: به معنی اوستای کوچک است و چکیده‌ای است از اوستای دوره‌ی ساسانی از «آذربادمهرسپندان» موبد ِ موبدان در زمان شاپور دوم (ذوالاکتاف). این بخش همه  داده‌هایی که زرتشتیان در زندگی بدان نیاز دارند را دربر می‌گیرد.

 

اوستای ساسانی

  اوستای زمان ساسانی به سه بخش دسته‌بندی شده است. هر یک از بخش‌ها 7 نسک  از 21 نسک اوستا را دربر می‌گیرد; بدین گونه:

الف- بخش نخست «گاهانیک» نامیده می‌شود و داده‌هایش در پرسمان‌های آن جهانی است.
ب- بخش دوم «هاتگ مانسریگ» نامیده می‌شود و داده‌هایش در پرسمان‌های آن جهانی و این جهانی است.
ج- بخش سوم «دادیگ» نامیده می‌شود و داده‌های آن در پرسمان‌های این جهان است.

 

 شادروان ابراهیم پورداوود همه‌ی اوستا را -جز وندیدا- ترجمه کرده است. برگردان‌های ایشان بارها به چاپ رسیده است.

ابوالقاسمی, محسن 1386: 5.6.7 «راهنمای زبان‌های باستانی ایران»

 

دانلود ترجمه سروده‌های زرتشت

+ گات‌ها برگردان حسین وحیدی (برای دریافت کلیک کنید)

+ گات‌ها برگردان موبد فیروز آذرگشسپ (برای دریافت کلیک کنید)

+ گات‌ها برگردان موبد رستم شهزادی (برای دریافت کلیک کنید)

+ گات‌ها برگردان توصیه شده از سوی تارنمای ایرانیان بلژیک (برای دریافت کلیک کنید)

* هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نام نویسنده و نشانی مجاز است.(کورش محسنی)


 
آتشکده‌ی گنزک (شیز, آذرگشنسپ)
ساعت ٤:۱٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/۱٠/۸   کلمات کلیدی: آتشکده گنزک ،آذربایجان ،دین ایران باستان ،زرتشت

آتشکده‌ی گنزک (شیز)

آذربایجان پایگاه دینی ِ ایران باستان

کورش محسنی

 آذربایجان در زمان ساسانیان از دیدگاه دینی جایگاه والایی داشت و بی‌گفتگوست که در یک بازه‌ی زمانی, بالاترین جایگاه دینی زرتشتی را در ایران داشته است. این در حالی است که بر نمونه بخش پارس در کنار جایگاه دینی, بیشتر دارای جایگاهی سیاسی و فرهنگی بود.

 وجود آتشکده‌ی «گنگ» (گنزک) که تازیان آن را «شیز» نگاشته‌اند, این نقش را برجسته می‌کرد. از دید دیرینگی این سازه دست‌کم مربوط به زمان هخامنشیان است. این آتشکده از سوی اردشیر بازسازی شد و شکوه و جلال پیشین را دوباره یافت. به گونه‌ای که هر یک از پادشاهان ساسانی پس از تاج‌گذاری و تخت‌نشینی می‌بایست با پای پیاده به سوی این آتکشده و نیایش در آن می‌شتافتند. این آتشکده در زمان جُداسَری آتروپات ساتراپ آذربایجان, زمستان‌نشین ِ(قشلاق) پادشاهان بود ولی در زمان خسروپرویز به تابستان‌نشین (ییلاق) دگرگشت.


 این بخش که نمادی از فرهنگ و دین آریاییان زرشتی است در پیرامون دریاچه ارومیه در سر راه مراغه و تبریز جای داشت. برپایه‌ی بازگویی «مسعربن مهلهل» در نزدیک آن معدن‌ها و چشمه‎ی نفتی وجود داشت که آتشکده آذرگشسپ به وسیله آن روشن می‌شد.

 این آتشکده که از دیدگاه شگفتی‌ها و نگاره‌ها و... بی همتا بود از سوی قیصر روم هراکلیوس در سال 624 م. سوزانده شد و سپس دوباره بازسازی شد.  بایسته است که یادآوری شود پیش از یورش قیصر به شیز خسروپرویز گنج‌ها, زر و سیم  و آتش ِ وَرجاوَند شیز را برداشته و از آنجا گریخته بود. این آتشکده در زمان بلعمی (964) ویران گشته بود. ولی یاقوت حموی در "معجم البلدان" از قول ابودلف معسربن المهلهل چنین می‌نویسد:

«شهر شیز میان مراغه و زنجان و شهر زور و دینور واقع و محاطست از کوه‌هایی که دارای معادن زر و زنبیق و سرب و سیک و غیره می‌باشند... در آنجا آتشکده‌ای است بسار با شکوه که همگی آتشکده‌های غرب و شرق مجوسان از آن بر خوردار می‌شوند و بالای قبه‌ی آن هلالی است از سیم (نقره) که شمار از سلاطین خواسته‌اند آن‌را بردارند و قادر نشده‌اند. از غرایب این آتشکده این است که 700 سال است آن‌را روشن کرده‌اند نه خاموش شده و نه خاکستری بیرون داده است.
این شهر راه هرمز پسر خسرو و شیرین پسر بهرام با سنگ و آجر ساخته است و در پیرامون آتشکده ایوانهای بلند و سازه‌های بزرگ محتشم ساخته شده است و هرگاه دشمنی آهنگ گرفتن این شهر بکند و به دیواره‌های آن منجنیق ببندد سنگ‌های آن به دریاچه می‌افتد و اگر منجنیق خود را گرچه یک ذراع باشد پس بکشد, سنگ‌ها بیرون حصار می‌افتند....
»

 دیگران نیز پیرامون آن گفته‌اند: «در شیز آتشکده‌ی آذرخش [آذرگشسپ] که نزد مجوسان بسیار ارجمند بوده می‌باشد و هر پادشاهی در حین جلوس آنجا را با پای پیاده زیارت می‌کرده است».

* هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نام نویسنده و نشانی مجاز است.(کورش محسنی)