تاریخ ایران و هم‌بستگی تیره‌های ایرانی

مقالات کوتاه پیرامون تاریخ و فرهنگ ایران و جهان

پان‌ترکیسم و تالشی ها
ساعت ٩:٥٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱/٢٥   کلمات کلیدی: پان ترکیسم ،تالشی های آذربایجان ،جمهوری آذربایجان ،تالش ها

پان‌ترکیسم و تالشی ها

تالشان تحت فشار دولت جمهوری آذربایجان

کورش محسنی

 پی‌گیری سیاست‌های پان‌ترکیستی در جمهوری آذربایجان (اران) به ویژه در سال‌های 1992-1993 انگیزه‎ی ایجاد تنش‌های قومی در این بخش به ویژه  در میان تالشی‌ها، لزگی‌ها و آوارها شده است. در این کشور افزون بر قوم ترک‌زبان اقلیت‌های لزگی، آوار، تالشی، کرد، ارمنی و روس زندگی‌ می‌کنند.

 پرسمان قومیت‌ها در این کشور ِ تازه برپا شده چنان جدی بوده است که برای نمونه در سال 1384 مشاور وقت رئیس جمهوری آذربایجان (اران) در امور ملی در دیدار با نمایندگان اقلیت‌های قومی گفته بود که در صورت پیروزی مخالفان در انتخابات، تیره‌های غیر آذری برای بیرون رفتن از کشور تحت فشار قرار خواهند گرفت!

 با روی کار آمدن دولت نژادپرست «ایلچی بیگ» و سست نمودن حقوق تیره‌های اقلیت در سال 1992 تنش‌های قومی در جمهوری آذربایجان (اران) شد. برای نمونه کوشش برای راه اندازی جمهوری تالش – مغان و تلاش برای راه اندازی لزگستان بزرگ متشکل از لزگی‌های شمال آذربایجان (اران) و جنوب داغستان روسیه و بحران گنجه به رهبری سرهنگ صورت حسین‌اف. این سیاست‌های نژادپرستانه و قوم‌گرایانه هم‌چنان پس از روی کار آمدن حیدر علی‌اف دنبال می‌شود.

 در همین راستا در سرشناسی سال 2001 که دولت جمهوری آذربایجان منتشر کرده ، شمار تالشی‌ها - که نزدیک به 800 هزار نفر از مردم اران را تشکیل می‌دهند - کم‌تر از ارمنی‌های این کشور نوپا گزارش گردیده است.

 برپایه‌ی آمار روسیه در سال 1913 تالشیان 89398 نفر بودند. در سال 1949 شوروی شمار تالشیان جمهوری آذربایجان (اران) را 77323 نفر اعلام کرد که در برابر آمار پیشین کم شده است. در سال 1989 ادعا شد که جمعیت تالشیان جمهوری آذربایجان 21200 نفر است! این آمارهای شگفت و غیردانشیک، هم‌چنین پافشاری تالشان بر هویت ایرانی خود، به سادگی نشان می‌دهد که چه سیاست ویژه‌ی پان‌ترکیستی به دست دولت جمهوری آذربایجان (اران) پی‌گیری می‌شود.

 شوربختانه زبان تالشی در این چند ده سال واپسین با توجه به نداشتن الفبا و کوچانده شدن اقوام ایرانی ترک‌زبان به این بخش و وجود حاکمان ترک‌زبان، آسیب فراوان دیده و بیش‌تر بخش‌های تالشی‌زبان به مناطق ترکی‌زبان دگرگشته‌اند.

 در این زمینه بایسته است تا کشور ایران با توجه به سرمایه‌گذاری کلان دولت‌ها و گروه‌های پانترکیست در زمینه‌ی راه‌اندازی رسانه‌های گروهی و ماهواره‌ای قوم‌گرا، در راستای آموزش و پاسداری از زبان تالشی و تاکید بر هویت ملی در استان‌های تالشی‌نشین گام بردارد. این برنامه‌های تلوزیونی باید فراتر از مرزهای سیاسی باشد و جمعیت تالشی جمهوری آذربایجان (اران) را نیز شامل گردد. جمعیت تالشی‌زبان در استان‌های گیلان، اردبیل و جنوب جمهوری آذربایجان پراکنده‌ است.

هم‌چنین با توجه به نگرانی‌های مردم ایران و به ویژه میهن‌دوستان آذری، از رخنه‌ی گروهک‌ها و اندیشه‌های پان‌ترکیستی، پشتیبانی از میهن‌دوستان  و پژوهش‌گران تاریخ و فرهنگ یک‌پارچه‌ی و درهم تنیده‌ی آذری‌ها و دیگر تیره‌های ایرانی، بایا و شایا می‌نماید.


کاظمی، احمد 1385: «پان‌ترکسیم و پان آذریسم»، ابرار معاصر

+  تالشان روسپیدان تاریخ ایران

* هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نام نویسنده و نشانی مجاز است.(کورش محسنی)


 
مرز میان سرزمین ایران - توران و ترکستان
ساعت ۳:٥٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱/۱٢   کلمات کلیدی: توران ،ترکستان ،مرز ترکستان و توران ،ماوراالنهر

مرز میان سرزمین ایران - توران و ترکستان

مرزهای ترکستان در سال‌های 313، 361، 603 خورشیدی

کورش محسنی


مرزهای ترکستان در سال 322 هجری مهی / 313 خورشیدی


 ابواسحاق ابراهیم محمدالفارسی الاصطخری که در سال 322 ه.ق درگذشته، در کتاب «ممالک و مسالک» در ذکر فرارود (ماوراءالنهر) می‌نویسد:
    جانب شرقی [فرارود]، راشت و مامر و حدود ختل از حد زمین هندوستان، بر یک خط است. جانب غربی [فرارود]، ولایت غزنه و حد طراز برتقویس بازگردد تا فاراب و بیسکند و سغد و نواحی بخارا تا خوارزم و کنار دریا و جانب شمالی [فرارود]، حدود ترکستان تا حد فرغانه و طراز بر خط راست به حکم آن که ختل بر جریاب است. و جانب جنوبی [فرارود]، از جیحون نخست از بدخشان درآید تا دریای خوارزم، بر خطی مستقیم و ختل را در شمار ماوراءالنهر نهایدم زیرا که ختل میان رود جریاب و وخش آب افتاده است... هیچ دارالحرب، صعب‌تر و دشوارتر از ترکستان نیست و خوارزم ثغراسلام در پیش ترکستان و همه‌ی ماوراءالنهر، ثغر است.



مرزهای ترکستان در سال 372 هجری مهی / 361 خورشیدی


 نگارنده‌ی کتاب «حدودالعالم من المشرق و المغرب» که تالیف آن در سال 372ه.ق به پایان رسیده است، مرزهای ایرانشهر و سرزمین تیره‌های ترک را به روشنی نشان می‌دهد. در فصل «سخن اندر ناحیت ماوراءالنهر و شهرهای وی» درباره‌ی فرغانه  می‌خوانیم:
   ناحیتی است آبادان و بزرگ با نعمت‌های بسیار و اندر وی کوه بسیار و دشت و شهرها و آب‌های روان و در ِ ترکستان است.

درباره‌ی اسپیجاب می‌نویسد:
   ناحیتی است بر سر حد مسلمانان و کافران [ترکان شمنی]، جایی بزرگ است و آبادان و بر سرحد ترکستان و هر چیز از همه ترکستان خیزد، آن‌جا افتد.

درباره‌ی کاژ (کات) مرکز خوارزم می‌نویسد:
   و کاژ قصبه خوارزم است و در ِ ترکستان غوز [غُز] است و بارگاه ترکان و ترکستان و ماوراءالنهر و خزران.

درباره‌ی گرگانج می‌نویسد:
   گرگانج شهری است که اندر قدیم، آن مُلک خوارزم شاه بودی و اکنون [372 مهی[ پادشاهی‌اش جداست و پادشاه او را امیر گرگانج خوانند و شهری است با خواسته بسیار و در ِ ترکستان است.


مرزهای ترکستان در سال 621 هجری مهی / 603 خورشیدی


 یاقوت در معجم‌البدان که تالیف آن در سال 621 ه.ق است، زیر واژه‌ی ترکستان و درباره‌ی تغرغز می‌نویسد:
   بلاد تغرغز و سامان ایشان چین و تبت است و سایر ترکان خزلج و کیماک و غز جفروبجناک و بذکش و اذکش و خفشاق و خرخیزاند و حدود ایشان، از ملک مسلمان‌نشین فاریاب است.

او درباره ی شهر جند و چنین می‌نویسد:
   شهر بزرگی در بلاد ترکستان است که میان آن و خوارزم، ده روز راه است و بلاد ترک را از ماوراءالنهر نزدیک به سیردریا می‌گیرند.

و درباره‌ی ختن می‌نویسد:
   شهر و ولایتی است، پایین‌تر از کاشغر و آن طرف بوزکند که جزء بلاد ترکستان به شمار است!

و درباره‌ی شلجیک می‌نویسد:
شهری از ناحیه‌ی طراز، از حدود ترکستان بر کناره‌ی سیحون است.

درباره‌ی کاسان چنین می‌نویسد:
   کاسان شهر بزرگی است در اول بلاد ترکستان، آن طرف رود سیحون [سیردریا] و آن سرف چاچ و قلعه‌ی حصینی دارد و بیابان اخسیکث بر دروازه‌ی آن است.

درباره‌ی کاشغر چنین می‌نویسد:
   شهری است با دهکده‌های اطراف آن، از سمرقند و نواحی آن، بدان‌جا راه است و در میانه‌ی بلاد ترکستان است.


 با بررسی اسناد در دست آشکار می‌شود سرزمین و خاستگاه راستین ترکان در شرق سرزمین آریانشین در این مناطق بوده است: صحرای تکله در ترکستان چین و کنار کاشغردریا (قزل‌سو) و کناره‌های یارکنددریا (رود تارم) و کنار دریاچه‌ی ایسیگ گول در شمال ایران بزرگ و کناره‌های رود «چو» و دریاچه‌ی خوارزم (آرال) و شمال شبه جزیره‌ی منقشلاق.

تیره‎‌های آریایی سکایی و سرمت و ... (تورانیان) در بخش شما شرقی ایران جای داشتند و میانه‌ی سرزمین ایران و ترکستان را تیره‌های هندواروپایی زبان تشکیل می‌دادند.

طالع، هوشنگ 1386: «تاریخ تمدن و فرهنگ ایران کهن»، انتشارات سمرقند، صص 76-73

* هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نام نویسنده و نشانی مجاز است.(کورش محسنی)

+ عکس‌هایی از طبیعت بهاری استان خوزستان (بخش یکم)
+ عکس‌هایی از طبیعت بهاری استان خوزستان (بخش دوم)
+ آذرابادگان چگونه آزاد شد؟ (یادداشت‌های آریو برزن)