تاریخ ایران و هم‌بستگی تیره‌های ایرانی

مقالات کوتاه پیرامون تاریخ و فرهنگ ایران و جهان

قطران تبریزی و توصیف ترکان
ساعت ٥:٢٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٤/٢٧   کلمات کلیدی: زندگی نامه قطران ،قطران تبریزی ،ناصر خسرو قبادیانی ،قطران و زبان پهلوی

زندگی‌نامه قطران تبریزی
توصیف قطران تبریزی از ترکان
کورش محسنی

قطران تبریزی، در سده‌ی پنجم هجری، هم‌زمان با شدادیان و روادیان، در محله-روستای شادی آباد، تبریز به دنیا آمد، و به قول خودش از طبقه‌ی ایرانی دهگانان (دهقانان) بود:

یکی دهقان بدم شاها شدم شاعر زنادانی(*)مرا از شاعری کردن توگرداندی به دهقانی

قطران زبان‌اش پهلوی-آذری بود، یعنی همان زبان بومی آذربایجان پیش از ورود ترکان به این سامان ولی به قول «ناصرخسرو قبادیانی» به پارسی دری که زبان مشترک میان اقوام ایرانی بود، نیز نیکو شعر می‌گفت.

ناصر خسرو: «در تبریز، قطران نام شاعری را دیدم. شعری نیک می‌گفت، اما زبان فارسی نیکو نمی‌دانست. پیش من آمد دیوان منجیک و دیوان دقیقی بیاورد و پیش من بخواند و هر معنی که مشکل بود از من پرسید، با او بگفتم و شرح آن بنوشت و اشعار خود بر من خواند». علت عدم عادت قطران به زبان پارسی آن بود که خود به لهجه ایرانی آذری (پهلوی) خو گرفته و پاره‌ای لغات و اصطلاحات اهل مشرق را که از زبان محلی آنان بوده است نمی‌شناخته است»

قطران در زمان غزنویان که نخستین گروه ترکان آغوز به ایران و آذربایجان سرازیر شدند، جنایات و کشتارهای بزرگ ترکان-مغولان را در حق مردم آذربایجان چنین توصیف می‌کند:

اگرچه کار ترکان هست غداری و مکاری(*)همه یک رو به خون خواری همه یک دل به جراری

گر نبودی آفت ترکان به گیتی در پدید(*)بستدی گیتی همه چون خسروان باستان

منبع: محسنی، محمدرضا 1389: "پان ترکیسم، ایران و آذربایجان"، انتشارات سمرقند

 

 

*هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نشانی تارنگار و نام نویسنده مجاز است. (کورش محسنی)


 
نام روزها، در ایران باستان
ساعت ۱:٥٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٤/٢٧   کلمات کلیدی: نام روزهای زرتشتی ،اسم روزهای ایرانی ،بندهشن ،گاهشماری

 نام روزها در ایران باستان
نام روزهای ماهیانه زرتشتی
کورش محسنی

ماه ایرانیان در زمان ساسانیان، که دین رسمی، دین زرتشتی بود،  سی روز داشته و هر روزی به نام ایزدی بوده است. در پایاین فصل کتاب "بندهشن/بندهش" نام این سی روز درج شده است.

 بندهشن نام نسکی (کتابی) است به زبان پهلوی که نگارش آن در سده‌ی سوم ه.ق انجام شده است. نویسنده‌ی آن نیز «فَرْنْبَغ» نام دارد. نام کتاب به معنی «آغاز آفرینش» است و در واقع تفسیری از اوستا به شمار می‌آید که در سی و شش فصل نگاشته شده است.
 در فصل سوم همین کتاب، روشی است که به موجب آن، سی روز ماه را باید به چهار دسته بخش‌بندی کرد:

1- اهورمزد    -----   9- آذر   --------   16- مهر     -----   24- دین
2- وهمن     -------  10- آبان   -----  17- سروش    ---   25- ارد
3- اردوَهِشت   ---   11- خور  -----   18- رشن    -----   26- اشتاد
4- شهریور    -----   12- ماه  -----   19- فروردین  -----   27- اسمان
5- سپندارمد   ---   13- تیر   -----   20- وهرام   -------   28- زامیاد
6- خُرداد     -------   14- گوش  ---   21- رام    -------   29- مهرسپند
7- امرداد    -----    15- دی  -----    22- واد    ---------   30- انغران
8- دی     ---------           -------    23- دی

 واژه‌ی "دی" که در پایان سه ستون نخستین دیده می‌شود، اوهرمزد است (در اوستایی daovah = آفریننده). در ستون نخست، اوهرمزد و شش امهرسپند یا امشاسپند آمده است که شش فروزه یا صفت اهورامزدا است که از راه این شش گزینه می‌توان خداوند و اهورامزدا را درک کرد.

کریستین‌سن، آرتور1384: "ایران در زمان ساسانیان"، انتشارات نگاه، ص 168

*هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نشانی تارنگار و نام نویسنده مجاز است. (کورش محسنی)