بررسی پسوندهای " ـ یک" و "مان" در زبان پارسی

کورش محسنی

دانشیک به جای دانشی و علمی(بررسی پسوند ـ یک در پارسی)

 پسوند ـ یک ریشه ایرانی دارد(پهلوی) و در واژگانی چون تاریک، نزدیک و... بر جای مانده و البته با پسوندهای ic , ique_ , isch و... در زبانهای  اروپایی همریشه است. شماری در آغاز، زمانی که به چنین واژه ای برمیخورند، گمان میبرند که واژه ای پارسی با پسوندی غیر پارسی پیوند خورده است. اما همانگونه که اشاره شد این پسوند، از پسوندهای مشترک زبانهای هندواروپایی است و پروانه ی بهره گیری از آن را در هر دو زبان داریم.

 دانشیک هم از سه بخش دان + ـِش + ـیک ساخته شده است و ساختار آن با قالبسازی واژگان در پارسی همخوانی دارد و واژه ای درخور به جای واژه نیمه تازی "علمی" است. البته میتواند جایگزین واژه ای همچون "دانشی" باشد که شاید آنچنان درخور و آسان نباشد. پس در اینجا از هم خانوادگی زبان پارسی با دیگر زبانهای هندواروپایی بهره میگیریم و چنین واژه ای را میسازیم. از این پُرسمان در واژه ای همچون "ترابری" هم پیش از این بهره گرفته شده(بنگرید+)

 

پرسمان به جای مسئله(بررسی پسوند مان در پارسی)

 شماری با برخورد با واژه هایی همچون پرسمان، گفتمان، چیدمان و... که تا اندازه ای تازه هستند، می انگارند که این واژه سازی نادرست است، چرا که پسوند مان را فرانسوی میپندارند و این کار را الگو برداری از قواعد زبان فرانسوی! اما باید بیاد داشته باشیم که اصولاً پسوند و پیشوند، ازآن زبانهای هندو اروپایی است. اینکه ما یک پسوند و یا پیشوند همانند با فرانسه و .. داشته باشیم هم طبیعی هم هست.

 اما در این مورد ویژه باید گفت که "مان" پسوند پارسی ناب است. پسوند فرانسه ( لاتین ) در اصل ment است که تنها در در گویش و خوانش "مان" خوانده میشود. آنهم تنها در زبان فرانسه، در انگلیسی همان "مِنت" است و در لاتین هم mentum بوده. برای نمونه:

argumentum ارگومنتوم  و argument آرگیومنت ( انگلیسی)  و argument آرگـوُمان ( فرانسه)

 پس "مان" همان "ment" نیست! و بسادگی میتوان از واژه های درخوری همچون چیدمان، گفتمان و پرسمان بهره گرفت.
 این پرسمان از واژه های کهن تر که تازه ساخته نشده اند نیز آشکار میشود:

زایمان، سامان، آرمان، دامان، درمان...

 

+دبیره‌های ِ (=خطوط) پارسی{برگردان و گزارش ِ بخشی از الفهرست ِ ابن‌ندیم}(حامد قنادی)

+ اکبر اعلمی و حمایت از برهم زنندگان امنیت مردم آذربایجان +   +

 

 

 * هر گونه برداشت از نوشته های این تارنگار، تنها با ذکر نام  نویسنده و نشانی تارنگار مجاز میباشد.