تاریخ ایران و هم‌بستگی تیره‌های ایرانی

مقالات کوتاه پیرامون تاریخ و فرهنگ ایران و جهان

زبان‌های ایرانی باستان1 (سکایی و مادی)
ساعت ۱٠:٢٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/٦/۱   کلمات کلیدی: زبان های ایرانی ،زبان سکایی ،زبان مادی ،اوستایی

زبان‌های ایرانی باستان (1)

زبان سکایی و مادی

کورش محسنی

 ایرانی باستان در درازای سده‌ی هفتم پیش از زایش، هم‌زمان با جاگیری ایرانیان در بخش‌های گوناگون ایران به صورت‌های گوناگونی دگرگشت پیدا کرد. این گونه‌ها ویژگی‌هایی پیدا کردند که آن‌ها را از ایرانی باستان و از یکدیگر ممتاز ساخت. از ایران باستان -تا جایی که مدرک در دست داریم- چهار زبان سرراست (مستقیم) برجای مانده است:

1- سکایی  2- مادی   3-  پارسی باستان   4-  اوستایی

 بی گمان می‌‎توان گفت که زبان‌های دیگری هم سرراست از زبان ایرانی باستان منشعب شده بودند که از آن‌ها چیزی برجای نمانده است.

 

1- زبان سکایی

 سکاها از هزاره‌ی یکم پیش از زایش تا هزاره‌ی یکم پس از زایش مسیح، بخش گسترده‌ای از کناره‌های دریای سیاه تا مرزهای چین را در زیر نگین خویش داشتند. از زبان سکایی نوشته‌ای برجای نمانده، تنها شماری واژه، بیش‌تر به صورت ویژه، از زبان سکاهای غرب که در کناره‌های دریای سیاه زندگی می‌کرده‌اند، در کتاب‌های یونانی و لاتینی برجای مانده است. از زبان سکاهای آسیای میانه هم شماری واژه به صورت نام ویژه در نوشته‌های هندی و یونانی و لاتینی برجای مانده است. چند واژه از سکاهای غرب که در نوشته‌های یونانی و لاتینی بر جای مانده است، برای نمونه در زیر می‌آید:

arvant: تند و تیز      aspa: اسب         atar: آذر         bazu: بازو      carma: چرم

 

2- زبان مادی

 از زبان مادی - که زبان قوم آریایی ماد است- نوشته‌ای برجای نمانده است; از این زبان شماری واژه در نوشته‌های پارسی باستان و یونانی برجای مانده است. اینک نمونه‌ی چند واژه‌ی مادی که در نوشته‌های پارسی باستان برجای مانده است:

wazarka: بزرگ        xsaya0ya: شاه       mi0ra: مهر

 از زبان مادی پس از روی کار آمدن هخامنشیان هیچ داده‌ای در دست نداریم بی گمان تفاوت چندانی نمی توان میان زبان پارسی باستان و زبان مادی در نظر گرفت.

ابوالقاسمی، محسن: 1386, تاریخ زبان فارسی

* هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نام نویسنده و نشانی مجاز است.(کورش محسنی)

+ زبان های ایرانی باستان 2 (پارسی باستان)

+ کتاب "پان‌ترکسیم، ایران و آذربایجان" منتشر شد (معرفی و فروش اینترنتی با تخفیف ویژه‌ی 10% و ارسال رایگان به سراسر کشور)