تاریخ ایران و هم‌بستگی تیره‌های ایرانی

مقالات کوتاه پیرامون تاریخ و فرهنگ ایران و جهان

شعر در زبان پارسی میانه
ساعت ٥:٠٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٦/٢٦   کلمات کلیدی: شعر ،پارسی میانه ،پهلوی ،سروده

شعر در زبان پارسی میانه

کورش محسنی


بخشی از نوشته‌های بازمانده از زبان پارسی میانه شعر است. درباره‌ی گونه‌ی نظم سروده‌های پارسی میانه و پهلوی اشکانی دو دیدگاه وجود دارد:

 

1- برخی این چامه‌ها را هجایی دانسته‌اند. در این گونه‌ی نظم, اصل شمار هجاها در هر مصراع است و کوتاهی و بلندی هجاها و چیدمان جای گیری آنها اهمیت ندارد.

 

2- برخی این چامه‌ها را ضربی دانسته‌اند. در این گونه‌ی نظم, اصل شمار تکیه‌های هر مصراع است و شمار هجاها و کوتاهی ها و بلندی ها و چیدمان جای گرفتن آن‌ها اهمیت ندارد.

 

 

سرودههای پارسی میانه و پهلوی اشکانی قافیه ندارند. تنها در چامه‌ای که برای نمونه آورده می‌شود, گونه‌ای قافیه وجود دارد. این بخش از پارسی میانه‌ی زرتشتی است و از پاره‌هایی تشکیل شده که هر پاره از دو بیت و هر بیت از دو مصراع ساخته شده است. بیت نخستین هر پاره با andar gēgān  پایان می‌یابد. بیت نخست به گاس فراوان از میان رفته است.

 

آوانویسی چند بیت برای نمونه:

 

dārēm andarz_ē  az dānāgān           az   guft  ī  šēnagān

1- ō ašmāh bē wizārēm                       pad rāstīh andar gēgān

agar [ēn az man] padīrēd                bawēd sūd ī du gēhān

 

 

برگردان این چامه:

  

 دارم اندرزی از دانایان                        از گفت پیشینیان

 

1- به شما بگزارم                                 به راستی اندر جهان

 اگر [این از من] پذیرید                        بُوَد سود دو جهان

 

2- به گیتی گستاخ مبید                       بس آرزو اندر جهان

 چه گیتی به کس بنهشتند                 نه کوشک و نه خان و مان

 

3- شادی به دل, چه [را] خندید               و چه [را] نازید, جهانیان

 

4- چند مردمان دیدم                             بس آرزو اندر جهان

 چند خداوندگاران دیدم                        مه سالار ابر مردمان

 

5- ایشان مه و بیش خیال اندیشه            برفتند اندر جهان

 ایشان بی راه شدند                           با درد برفتند, بی سامان

 

6- هر که چون این دید چرا                      که علاقه‌مند اندر جهان

 که ندارد گیتی به سپنج                       و نه تن به آسان

 

ابوالقاسمی, محسن 1386: راهنمای زبانهای باستانی ایران, ص 253

 

*هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار، تنها با ذکر نام نویسنده و نشانی تارنگار، مجاز است.(کورش محسنی)