شعر در زبان پارسی میانه
شعر در زبان پارسی میانه
کورش محسنی
بخشی از نوشتههای بازمانده از زبان پارسی میانه شعر است. دربارهی گونهی نظم سرودههای پارسی میانه و پهلوی اشکانی دو دیدگاه وجود دارد:
1- برخی این چامهها را هجایی دانستهاند. در این گونهی نظم, اصل شمار هجاها در هر مصراع است و کوتاهی و بلندی هجاها و چیدمان جای گیری آنها اهمیت ندارد.
2- برخی این چامهها را ضربی دانستهاند. در این گونهی نظم, اصل شمار تکیههای هر مصراع است و شمار هجاها و کوتاهی ها و بلندی ها و چیدمان جای گرفتن آنها اهمیت ندارد.
سرودههای پارسی میانه و پهلوی اشکانی قافیه ندارند. تنها در چامهای که برای نمونه آورده میشود, گونهای قافیه وجود دارد. این بخش از پارسی میانهی زرتشتی است و از پارههایی تشکیل شده که هر پاره از دو بیت و هر بیت از دو مصراع ساخته شده است. بیت نخستین هر پاره با andar gēgān پایان مییابد. بیت نخست به گاس فراوان از میان رفته است.
آوانویسی چند بیت برای نمونه:
dārēm andarz_ē az dānāgān az guft ī pēšēnagān
1- ō ašmāh bē wizārēm pad rāstīh andar gēgān
agar [ēn az man] padīrēd bawēd sūd ī du gēhān
برگردان این چامه:
دارم اندرزی از دانایان از گفت پیشینیان
1- به شما بگزارم به راستی اندر جهان
اگر [این از من] پذیرید بُوَد سود دو جهان
2- به گیتی گستاخ مبید بس آرزو اندر جهان
چه گیتی به کس بنهشتند نه کوشک و نه خان و مان
3- شادی به دل, چه [را] خندید و چه [را] نازید, جهانیان
4- چند مردمان دیدم بس آرزو اندر جهان
چند خداوندگاران دیدم مه سالار ابر مردمان
5- ایشان مه و بیش خیال اندیشه برفتند اندر جهان
ایشان بی راه شدند با درد برفتند, بی سامان
6- هر که چون این دید چرا که علاقهمند اندر جهان
که ندارد گیتی به سپنج و نه تن به آسان
ابوالقاسمی, محسن 1386: راهنمای زبانهای باستانی ایران, ص 253
*هر گونه برداشت از دادههای این تارنگار، تنها با ذکر نام نویسنده و نشانی تارنگار، مجاز است.(کورش محسنی)


