تاریخ ایران و هم‌بستگی تیره‌های ایرانی

مقالات کوتاه پیرامون تاریخ و فرهنگ ایران و جهان

زبان های ایرانی باستان 2 (پارسی باستان)
ساعت ٤:٢۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۳٠   کلمات کلیدی: زبان ایرانی ،زبان و فرهنگ ،زبان های ایرانی ،پارسی باستان

زبان‌های ایرانی باستان (٢)

پارسی باستان (کتیبه ی بیستون)

کورش محسنی

  زبان پارسی باستان، زبان قوم پارس بوده است. مهم ترین اثر برجای مانده از پارسی باستان، کتیبه ی داریوش بزرگ بر کوه بیستون است. این کتیبه بر 225 پایی کوه بیستون به سه زبان "ایلامی" "اکدی" و "پارسی باستان" کَنده شده است. در میان سنگ نبشته ها نگاره ای این‌چنین وجود دارد:
 
داریوش بزرگ در سمت چپ ایستاده، پای چپ اش بر سینه ی گوماته که بر پشت خوابیده جای دارد. دو نفر پشت سر داریوش ایستاده اند. در برابر داریوش9 نفر که دست های آن ها از پشت بسته شده و گردن آن ها با طنابی به هم بسته شده است، ایستاده اند. این 9 نفر شورشیانی هستند که در استان های گوناگون علیه داریوش شورش کرده بودند. در بالای نگاره نماد "فروهر" جای دارد، داریوش رو به سوی او دارد و دست راست خود را در برابر آن افراشته نگه داشته است.


  سنگ نبشته ی پارسی باستان در زیر نگاره در پنج ستون حک شده است: ستون یکم 96، ستون دوم 98، ستون سوم 92، ستون چهارم 92 و ستون پنجم 36 رَج دارد.
سنگ نبشته ی ایلامی دو روایت دارد، روایتی در 4 ستون در سمت راست سنگ نبشته ی پارسی باستان و روایتی در 3 ستون در سمت چپ آن حک شده است. سنگ نبشته ی اکدی در یک ستون در سمت چپ نگاره حک شده است.
  نگارش نبشته ها بر روی سنگ به زبان پارسی باستان پس از
داریوش دنبال شد و از خشایارشا (486 تا 465 پیش از زایش مسیح)، از اردشیر یکم (465 تا 424)، از داریوش دوم (424 تا 405)، از اردشیر دوم (405 تا 359) و از اردشیر سوم (359 تا 338) سنگ نبشته به جا مانده است.


  از اریارمنه (نزدیک به 645 تا 590) و ارشامه (نزدیک به 590 تا 559) و کوروش (559 تا 530 پیش از زایش مسیح) سنگ نبشته بر جا مانده است.
دبیره ی پارسی باستان، اگر درست باشد که به دست داریوش بزرگ ساخته شده است، پس در نتیجه پس از اریارمنه، ارشامه و کورش بزرگ به نام آن ها نوشته شده اند.
  بایسته است که یادآوری شود این پرسمان - یعنی ایجاد دبیره ی پارسی باستان به دست
داریوش بزرگ - بیش تر تبلیغی از سوی خود داریوش در اوج قدرت و توانمندی به نظر می آید. در بهترین حالت می توان داریوش بزرگ را اصلاح کننده ی دبیره ی پارسی باستان دانست و با این دیدگاه بدون شک کتیبه های مورد نظر احتمالا به دست خود اشخاص (اریارمنه و ارشامه و کورش دوم) ایجاد شده است.


* هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نام نویسنده و نشانی مجاز است.(کورش محسنی)

+ زبان های ایرانی باستان 1 (سکایی و مادی)

+ کتاب "پان‌ترکسیم، ایران و آذربایجان" منتشر شد (معرفی و فروش اینترنتی با تخفیف ویژه‌ی 10% و ارسال رایگان به سراسر کشور)