تاریخ ایران و هم‌بستگی تیره‌های ایرانی

مقالات کوتاه پیرامون تاریخ و فرهنگ ایران و جهان

سکاها / اسکیت‌ها / تورانیان
ساعت ٢:٥٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٥/۱   کلمات کلیدی: سکاها ،اسکیت ها ،ماساژت ها ،تورانیان

سکاها / اسکیت‌ها / تورانیان
ایرانیان بیرونی و تاریخ آن‌ها
کورش محسنی

 «سکاها» دسته‌ای از کوچ‌نشین‌های ایرانی‌تبار بودند که در پهنه‌ای بزرگ از آسیا و اروپا می‌زیستند. سرزمین‌اشان از شمال به جنوب سیبری و از شرق به ترکستان چین و از جنوب به دریای کاسپی (خزر) و از غرب به رود دانوب می‌رسید.

  ایشان مردمانی آریایی و ایرانی‌تبار و جنگجو بودند. تاریخ نگاران یونانی بارها از سکاها یاد کرده‌اند که چهار دسته بودند: 1-  سکاهای داها / پردرایه 2- سکاهای ماساژت / تیگره خوده (=تیز خود) 3- سکاهای پرسوغودم / سکاهای فراسغدی 4- سکاهای هئومه‌ورگه.

 سکاها را هرودوت «اسکیت» نامده است که در زبان یونانی به معنای پیاله است. می‌دانیم که سکاها همواره با خود پیاله‌ای داشته‌اند. در شاهنامه این قوم «سگسار» آمده است. همین سکاها بودند که سپس به سیستان / سگستان بزرگ وارد شدند. گمانه‌زنی‌هایی وجود دارد که سکاهای بخشی از پارسی‌های آغازین باشند (بنگرید به کتاب: محسنی، محمدرضا 1389: "پان ترکیسم، ایران و آذربایجان"، بخش خاستگاه آریایی‌ها)

 سکاها پیش از جدایی بزرگ و سه دسته شدن آریایی‌ها با دیگر تیره‌های هندواروپایی‌ در یک جا باشنده بودند و سپس جدا شده و به جاهای دیگر رفتند. دسته‌ای از ایشان سراسر جنوب سیبری و پیرامون کوه‌های خوارزم (اورال) را سپری کرده و به سیردریا و آمودریا رفتند و وارد سرزمین کاشغر شده و سرانجام با سرزمین چین همسایه شدند.

 سنگ‌نبشته‌های آشوری نیز از سکاها نزدیک به 700 پیش از میلاد یاد کرده‌اند. از آن‌جایی که سکاها همانند برادران سرمتی، مادی و پارسی‌ خود زرتشتی و مزدایی نبودند و همواره به مرزهای درون فلات ایران دست‌اندازی می‌کردند می‌توان آن‌ها را ایرانیان بیرونی نام داد. ایشان در زمان فرمان‌روایی مادها و هوخشتره، بارها به مرزهای ماد یورش آوردند و یک بار توانستند مادها را شکست دهند و مدتی قدرت نخست آسیا شوند. سپس هوخشتره توانست با کشتن فرمان‌روای آن‌ها دوباره ایشان را شکست داده و با آن‌ها ضد آشور، هم‌پیمان شود. سرانجام بخشی از این سکاها به غرب سرزمین ماد کوچ داده شدند و این سرزمین را به نام آن‌ها یعنی «سکزی» خواندند که اکنون «سقز» نامیده می‌شود.

 در زمان هخامنشیان نیز کورش بزرگ (کورش دوم) بنا به یکی از گواهی‌های تاریخی در نبرد با گروهی از سکاهای خاوری یعنی ماساژت‌ها، که قومی آریایی بوده و در شرق دریای کاسپی جای داشتند کشته شد. (بنگرید به این جستار +) سپس داریوش بزرگ برای تنبیه کردن ایشان تا میانه‌های اروپا پیش‌روی کرد. در زمان اشکانیان نیز سکاهای ایرانی‌تبار و آریایی، بارها به مناطق شرقی ایران یعنی قندهار و سیستان تاختند و سرانجام در این بخش‌ها ساکن شدند. نام سیستان (=سکستان) نیز از همان روزگار برجای مانده است.

 واژه‌های برجای مانده از زبان سکایی نشان از ایرانی بودن این زبان دارد:
arvant:تند و سریع
aspa:اسب
atar:آذر
carma:چرم
gausa:گوش
hapta:هفت.

+ زبان های ایرانی باستان (1) - سکایی و مادی

منبع: محسنی، محمدرضا 1389: "پان ترکیسم، ایران و آذربایجان"، انتشارات سمرقند / ویکی پدیا فارسی

*هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نشانی تارنگار و نام نویسنده مجاز است. (کورش محسنی)

آریایی