نام آذربایجان و ریشه آن
سرزمین آتورپاتگان و ماد کوچک
مهرداد آتورپاتگانی


بنا به گفته‌‎ی استرابو، جغرافی‌دان و تاریخ‌نگار یونانی (27 پیش از میلاد) نام آذربایجان از نام سردار ایرانی و فرمان‌روای ایرانی بخش ماد کوچک، یعنی «آتروپات» گرفته شده است. در واقع آذربایجان که شامل سرزمین‌های زیرین رود ارس می‌شده است، پیش از فرمان‌روایی خاندان آتروپات، بخشی از ماد به‌شمار می‌آمده است که «ماد کوچک یا ماد خُرد» نامیده می‌شده است.
نام آذربایجان که یک نام ایرانی است، نخست "آتورپاتگان" که شامل دو واژه‌ی آتور= آذر، آتش + پاتگان =نگاهبان بوده است و سپس به آذربایگان و پس از چیره شدن تازیان بر ایران به آذربایجان دگرگون گشته است.

منبع: محسنی، محمدرضا 1389: "پان‌ترکسیم، ایران و آذربایجانانتشارات سمرقند، ص 69

*هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نشانی تارنگار و نام نویسنده مجاز است. (مهرداد آتورپاتگانی)