تاریخ ایران و هم‌بستگی تیره‌های ایرانی

مقالات کوتاه پیرامون تاریخ و فرهنگ ایران و جهان

استوره‌شناسی ایرانیان (4): تهمورث دیوبَند
ساعت ۱:٠٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٥/٢٩   کلمات کلیدی: تهمورس ،طهمورث شاهنامه ،تهمورث دیوبند ،استوره تهمورث

استوره شناسی ایرانیان (4)
تهمورس / طهمورث دیوبند
کورش محسنی


  تهمورس / تهمورث / طهمورث، پسر هوشنگ پیشدادی، پسر سیامک، پسر کیومرث است. در شاهنامه آوازه‌ی او «دیوبَند» است و این آوازه، نشان دهنده‌ی چیرگی او بر دیوان و جادوان است:

پسر بُد مر او را هوشمند * گرانمایه تهمورس دیوبَند

  تهمورس در آغاز پادشاهی آرمان خود را شُستن جهان از بدی‌ها، کوتاه کردن دست دیوان از هر جا و آشکار سازی چیزهای سودمند در جهان اعلام کرد:

جهان از بدی‌ها بشویم به رای * پس آن‌گه کنم درگهی گرد پای
ز هرجای کوته کنم دست دیو * که من بود خواهم، جهان را خدیو

  چیدن پَشم بُز و رشتن آن در زمان تهمورس رخ می دهد و از آن پوشیدنی می‌سازند:

پس از پشت میش و بره پشم و موی * بُرید و به رشتن نهادند روی

  سپس از میان دَدان و درندگان «سیاه گوه» و «یوز» را  برگزید و رام‌اشان کرد و از میان مرغان «باز» و «شاهین» را دست‌آموز کرد، و ماکیان و خروس را نیز بیاورد و خروس از آن پس برای نمایاندن زمان به کار گرفته شد:

بیاورد و آموختن‌شان گرفت * جهانی بدو مانده اندر شگفت

 به مردم گفت «جهان آفرین» را ستایش کنید. تهمورس دستوری (ویزر) داشت نیک و دین‌دار، به نام «شَهرَسپ» که راه نیک را به شاه نشان داد و شاه طهمورث از بدی ها پالوده گشت و فره‌ی ایزدی بر وی بتابید. چنین شد که تهمورس اهریمن را بَندی (اسیر) کرد و بر وی زین نهاد، و توانست سال‌های سال از وی سواری بگیرد:

برفت اهرمن را به افسون ببست * چو بر تیزرو بارگی برنشست

  دیوان چون دیدند که تهورس به توانایی بالایی رسیده به جنگ او آمدند و سرانجام تهمورس دو بهره از آن‌ها را به افسون، بندی (اسیر) کرد و باقی را با گرز گران، تارومار کرد. دیوان پس از این به تهمورس گفتند اگر ما را به جان زینهار دهی (ببخشی) به تو هنری می‌آموزیم که تا این زمان نشناخته باشی و آن هنر «نبشتن» به زبان‌های پارسی، رومی، پهلوی، چینی و هندی بود:

نبشتن به خسرو بیاموختند  * دلش را به دانش برافروختند

  پس از آن تهمورس سی سال زندگی کرد و در شاهنامه از چگونگی مرگ او یاد نشده است. پسر تهمورس، جمشید شاه استوره‌ای ایرانی است.

+ استوره شناسی ایرانیان (1):کیومرث نخستین نمونه انسان
+ استوره شناسی ایرانیان (2): سیامک / مشی و مشیانه
+ استوره شناسی ایرانیان (3): هوشنگ/کشتن پسر اهریمن/کشف آتش

*هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نشانی تارنگار و نام نویسنده مجاز است. (کورش محسنی)