استوره‌شناسی ایرانیان 8
سیمرغ نماد خردمندی و نشان ساسانیان
کورش محسنی

  سیمُرغ نام یک پرنده‌ی استوره‌ای و افسانه‌ای ایرانی است. جایگاه و خانه‌ی سیمرغ کوه البرز و گاه قاف است. سیمرغ نماد دانایی و خردمندی است و رازهای نهان را می‌داند. نشان و نماد سیمرغ ساختاری پیچیده دارد، دُم‌اش دم طاووس است، بدن‌اش بدن شه‌باز، سرش سر سگ و پنجه‌های او پنجه‌ی شیر است. در آثار برجای مانده‌ی زمان ساسانیان، فراوان به نماد و نشان سیمرغ برمی‌خوریم. به گونه‌ای که می‌توان گمان بُرد که سیمرغ نشان فرمان‌روایی بزرگ ساسانی بوده است.

سیمرغ در شاه‌نامه:

  پس از این‌که زال پسر سام نریمان و پدر رستم دستان، از مادرش پری‌دُخت زاده می‌شود، چون رنگ مو و چهره‌ی او سپید بود، سام نریمان او را دیو می‌پندارد و در پای کوهی که آشیان سیمرغ است رها می‌کند، سیمرغ وی را به منقار گرفته و به آشیانه‌ی خود می‌برد و او را بزرگ می‌کند.
  پس از بزرگ شدن زال و بازگشت‌اش به پیش پدر و مادر، سیمرغ پر خود را به زال می‌سپارد و از او می‌خواهد هنگام نیاز پر وی را در آتش بسوزاند تا بی‌درنگ به یاری او بشتابد. در هنگام زاده شدن رستم از مادرش رودابه، به یاری زال می‌آید و چون رستم پیکره‌ی بزرگی داشته و زایمان‌اش سخت بوده، پیشنهاد می‌دهد که زایمان نه به گونه‌ی طبیعی که با برشی در شکم رودابه انجام شود و آن را رستمینه/رستم‌زا (سزارین) می‌نامند. .
 در جای دیگر سیمرغ در نبرد رستم و اسفندیار رویین‌تَن به یاری رستم آمده و راه کشتن اسفندیار (یعنی تیر برچشم اسفندیار زدن) را به وی می‌گوید. البته سیمرغ در داستانی دیگر (هفت خوان اسفندیار) چهره‎‌ای بَد دارد و مرغی اژدها گونه است.

  سیمرغ در منطق الطیر عطار:

  منطق الطیر عطار داستان سفر گروهی از مرغان به راهنمایی هُدهُد به کوه قاف برای رسیدن به آستان سیمرغ است. هر مرغ به عنوان نماد دستهٔ ویژه‌ای از انسان‌ها انگاشته می‌شود. سختی‌های راه باعث می‌شود مرغان یکی یکی از دنباله‌ی راه روی برگردانند. در پایان، سی مرغ به کوه قاف می‌رسند و در حالتی شهودی در می‌یابند که سیمرغ در حقیقت خودشان هستند.

*هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نشانی تارنگار و نام نویسنده مجاز است. (کورش محسنی)

+ استوره شناسی ایرانیان (1):کیومرث نخستین نمونه انسان
+ استوره شناسی ایرانیان (2): سیامک / مشی و مشیانه
+ استوره شناسی ایرانیان (3): هوشنگ/کشتن پسر اهریمن/کشف آتش
+ استوره‌شناسی ایرانیان (4): تهمورس / طهمورث دیوبند
+ استوره شناسی ایرانیان (5): جمشید شاه پیشدادی
+  استوره شناسی ایرانیان(6): ضحاک ماردوش
+ استوره شناسی ایرانیان (7) فریدون و کاوه‌ی آهن‌گر