جشن ایرانی تیرگان
جشن آب‌پاشی! و یادبود آرش کمان‌گیر
کورش محسنی

  دهم تیرماه، برابر است با جشن باستانی تیرگان که در گرامی‌داشت تیشتر (ایزدبانوی باران در فرهنگ ایرانی) و که در روز سیزدهم (یعنی روز تیر از تیر ماه) انجام می‌شود که در گاه‌شماری کنونی برابر است با دهم تیرماه. تیرگان را هم زمان روزی می‌دانند که آرش کمان‌گیر از فراز البرز کوه تیر پُرآوازه‌ی خود را رها کرد و مرز ایران و توران با جا سپردن آرش کمان‌گیر مشخص شد. هم‌چنین  به گفته‌ی ابوریحان بیرونی تیرگان روز بزرگ‌داشت جایگاه نویسندگان در ایران باستان بوده است.

  آیین آب پاشی: این جشن بیش‌‎تر در کنار آب‌های روان و چشمه‌ها و ... برگزار می‌شود که در آن شرکت‌کنندگان در جشن در گرمای تیرگان به روی یکدیگر آب می‌پاشند با آرزوی بارش باران. چنین است که آن را جشن آب‌ریزگان / آب‌پاشان و یا سر شوران نیز می‌نامند.

  آیین فال کوزه: از دیگر آیین‌های این جشن پر از شادی، فال کوزه (چکُ دولَه) است. روز پیش از جشن تیرگان دوشیزه‌ای را بر می‌گزینند و به دست او کوزه ای سبز رنگ می‌دهند. وی کوزه را می‌شوید و از آب پاک و زلال پُر می‌کند و روی آن را با دستمال سبز ابریشمی می‌پوشاند و آن دوله را پیش همه‌ی کسانی می‌برد که آرزویی در سر دارند و ایشان نیز یک چیز کوچک مانند انگشتری، گوش‌وار، سنجاق سر و سکه و .. در آب دوله می‌اندازند. دختر دوله را به زیر درختی همیشه سبز مانند سرو می‌برد و در آن‌جا می‌گذارد.

  فردای آن روز یعنی در جشن تیرگان همه‌ی کسانی که در آیین روز پیش بودند گردهم می‌آیند و سالخوردگان با صدایی بلند شعرخوانی را آغاز می‌کنند. در پایان هر شعر دختر دست خود را در دوله یا کوزه می‌برد و یکی از چیزهایی که درون کوزه بوده است را بیرون می‌آورد و بدین گونه دارنده‌ی آن چیز متوجه می‌شود که شعر خوانده شده در پیوند با نیت و خواسته و آرزوی او بوده است.

*هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نشانی تارنگار و نام نویسنده مجاز است. (کورش محسنی)