پیشینه‌ی شهر سمرقند
سمرقند شهر ایرانی‌تباران پارسی‌زبان
کورش محسنی

حافظ شیرازی سروده است:

اگر آن تُرک (=زیباروی) شیرازی، به‌دست آرد دل ما را
به خال هندوی‌اش بخشم، «سمرقند» و «بخارا» را

  شهر سمرقند دومین شهر بزرگ کشور اُزبکستان و مرکز استان سمرقند این کشور است. نام این شهر از واژه‌ی پهلوی «سَمَرکَند» به معنی «سنگ‌دژ» برگرفته شده است. باشَندگان (ساکنان) این شهر پارسی‌زبان هستند و به پارسی تاجیکی گفتگو می‌کُنند. سمرقند یکی از اَرجمَندترین شهرهای تاریخی و فرهنگی آسیای میانه و خراسان ایران‌بزرگ است، چنان‌که در سالب 2001 سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) آن را در فهرست میراث جهانی جای داده است.

  این شهر به‌دست آریاییان ایرانی‌زبان در دشت سبز «زَرفشان» به عنوان پایگاه کشاورزی بنیان نهاده شد و در زمان هخامنشیان بخشی از سرزمین «سُغد» و مهم‌ترین شهر منطقه به شمار می‌آمد. این شهر در درازای تاریخ بخشی از ایران بوده و در زمان ساسانیان و هخامنشیان در سنگ‌نبشته‌های این دوران‌ها همیشه بخشی از ایران‌بزرگ به شمار می‌آمده است تا نزدیکی‌های سده‌های هفتم ترسایی (میلادی) که به دست تُرکان و چینیان اشغال شد.

  مردمان ایرانی‌تبار و پارسی‌زبان سمرقند کهن، امروزه زیر ستم حکومت اُزبکستان قرار دارند و حکومت ازبکستان کوشش می‌کند زبان و فرهنگ پارسی و ایرانی این مردمان را به ازبکی دگرگون کند. برای نمونه مردم پارسی‌زبان این شهر پروانه (اجازه) شرکت در جشن‌واره‌ی ترانه‌های خاوری که در ریگستان برگزار می‌شود را ندارند.

برای دیدن فرتور (عکس) در اندازه بزرگ روی آن کلیک کنید

*هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نشانی تارنگار و نام نویسنده مجاز است. (کورش محسنی)