تاریخ ایران و هم‌بستگی تیره‌های ایرانی

مقالات کوتاه پیرامون تاریخ و فرهنگ ایران و جهان

مغلطه، دژفرنود درباره زبان پارسی و...
ساعت ٩:۱۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/٧/٢٠   کلمات کلیدی: دهخدا ،مغلطه ،دژفرنود ،سفسطه

دژفرنود یا مغالطه درباره زبان پارسی
سره گرایی از دید دهخدا
کورش محسنی

  دژفَرنود (مغالطه) از بیش از 2000 سال پیش و از زمان آریستوتِلِس (اَرَستو) دسته‌بندی شده. یکی از مهم‌ترین این دژفَرنودها، مغالطه‌ی «تکذیب یا تخطئه گوینده» است. در این گونه از مغالطه، شخص به جای این‌که به درون‌مایه‌ی سخن بپردازد، به تکذیب و خوارداشت گوینده و خاست‌گاه آن می‌پردازد.

ریشه‌ی این دژفرنود نادرست این است که: «امکان ندارد یک عقیده صحیح و مستدل از سوی کسی که دارای موقعیت مناسب علمی و اجتماعی و... نیست، ارائه شود.»

  نمونه‌ی 1: کسی می‌گوید که: «دکتر حسابی (یا فلان بی‌سواد سرکوچه!) در فلان مقاله به توانایی‌های زبان پارسی پرداخته و با عدد، ریاضی و منطق ثابت کرده که زبان پارسی به دلیل هندواروپایی بودن‌اش در واژه‌سازی بسیار توان‌مند است.»
  دیگری که مغالطه‌کار است، به دلیل این‌که دانش و توانایی پاسخ‌دهی علمی به این پُرسمان را ندارد یا دلایل دیگر... می‌گوید: «دکتر حسابی زبان‌شناس نبوده یا مدرک زبان‌شناسی نداشته یا فلان بی‌سواد سرکوچه نوشته‌اش ارزش خواندن ندارد چون کارگر است و مدرک ندارد...»
-----
  نمونه‌ی 2: کسی می‌گوید که: «زبان پارسی به دلیل هندواروپایی بودن باید تاجایی که شدنی است و به رسایی زبان آسیب آنچنانی نمی‌رسد (به دور از تعصب) از واژگان بیگانه‌ی عربی و غربی زدوده شود، چرا که این وام‌واژه‌ها از دستگاه صرفی زبان میزبان نگذشته‌اند و از دید زبان‌شناسانه این کار درست نیست. همان‌گونه که همگی زبان‌ها در سراسر جهان فرهنگستان دارند و واژه‌سازی می‌کنند ما هم باید چنین کنیم و ...»
   دیگری که مغالطه‌کار است، به دلیل این‌که دانش و توانایی پاسخ‌دهی علمی به این پُرسمان را ندارد یا دلایل دیگر... می‌گوید: «دهخدا گفته است که : هر کس بگوید زبان فارسی باید خالص باشد، اول در قیافه ی او تفرس و نظر باید کرد. اگر آثار حُمق و گولی پیداست جای ترحم است و اگر پیدا نیست، بی هیچ شک و شبهه مزدور دشمنان ملیت و قومیت است»
----
  در این دو نمونه دیدیم که جایگاه اجتماعی و مدرک دانشگاهی و... به عنوان دست‌مایه‌ای برای دُژفَرنود به کار رفته است. در حالی که در گفتگوی منطقی شما حق چنین کاری ندارید. باید پاسخ دانشیک و علمی بدهید نه اینکه شخص گوینده را به حماقت و نداشتن مدرک و غیره متهم کنید. افزون بر این‌ها بزرگان زبان‌شناس و پارسی‌دان دیگری وجود دارند که سره‌گرایی را درست و علمی و بایسته می‌دانند از جمله احمد کسروی تبریزی، دکتر کزازی، دکتر فریدون جنیدی و ...
----
   مغالطه توسل به (تکذیب) شخص را اگر به صورت منطقی بنویسیم چنین خواهد بود:
* شخص الف گزاره‌ی "د" را مطرح می‌کند.
* شخص الف شخصی با رفتار(ها)ی بد (نداشتن مدرک و تخصص) است.
* نتیجه گرفته می‌شود که "د" نادرست است.
----
   باید دانست که از نظر منطقی، این استدلال لزومن درست نیست. راه درست این است که اگر احساس می‌کنیم سخن مدعی درست نیست، با بهره‌گیری از منطق و دانش آن ادعا را رد کنیم و از پیش‌داوری به دلیل نداشتن جایگاه اجتماعی و مدرک و .. خودداری کنیم.

*هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار تنها با ذکر نشانی تارنگار و نام نویسنده مجاز است. (کورش محسنی)