فهلویات چیست؟

فهلویات چیست؟

دوبیتی‌هایی به گویش‌های ایرانی غربی, مرکزی و شمالی

کورش محسنی

 فهلویات [مفرد آن فهلویه: معرب ریختار پارسی پهلوی به معنای پارتی] نامی است بر دوبیتی‌هایی که به گویش‌های کهن بخش‌های پهله/فهله سروده شده‌اند. این بخش‌ها به بازگویی ابن مقفع (الفهرست: 15) شامل پنج ناحیه اصفهان, ری, همدان, ماه‌نهاوند و آذربایجان و سراسر سرزمین ماد می‌باشد. همچنین ابن خرداذبه "پهله" را شامل ری, اصفهان, همدان, دینور, نهاوند, مهرجانکَذَک, ماسَبَذان و قزوین دانسته است. به این گستره می‌توان بخش گیلان را نیز افزود.

 پیشینه‌ی این نام بر ماد به پایان دوران اشکانیان بازمی‌گردد. این چامه‌ها به گویش‌های ایرانی غربی, مرکزی و شمالی سروده شده است. کهن‌ترین نمونه‌ی دوبیتی فهلوی به گویش نهاوندی به ابوالعباس نهاوندی(کشته شده در 331) منسوب است.(فصیح خوافی:54)

 فهلویات به لحن‌هایی به نام اورامَنان ساخته و خوانده می‌شده است.(المعجم:166) از دیگر شیوه‌هایی که در خواندن فهلویات به کار می‌رود شروه است که ریشه‌ی آن دانسته نیست.(سروری: 76) هرآینه به گاس فراوان خواندن این فهلویات با ساز و آواز همراه بوده است.(نظامی هفت پیکر و خسرو شیرین)

 این دو بیتی‌ها را در ری با اصطلاح "راژی/ رازی" نیز می خوانده‌اند که به گویش ری سروده شده بود. همچنین "رامندی" دوبیتی‌های مربوط به رامند از توابع قزوین است و از اصطلاحات دیگر می‌توان به "شهری" اشاره نمود. فهلویات به انگیزه‌ی سرگرمی توده‌ی مردم و همچنین بهره‌گیری روشن‌اندیشان و نخبگان از جایگاه والایی برخوردار بودند. شمس الدین رازی درباره‌ی فهلویات می‌گوید: «بیشتر فهلویات به معانی غریب آراسته و به نغمات مرق مطرب پیراسته».

 فهلویات به گویشی جز زبان ادبی و رسمی هستند و به وزن عروضی یا هجایی سروده می‌شدند. می‌توان گفت با توجه به نزدیکی گویش پارتی و مادی, این دوبیتی‌ها شماری از ویژگی‌های این زبانهای ایرانی را با خود همراه دارند.

 

 

آرامگاه بابا طاهر عریان(همدانی)

    Tafazzoli, Ahmad, "Fahlaviyat", Encyclopaedia iranica  vol IX, New York 1999, pp. 158-162

 

 

 

 *هر گونه برداشت از داده‌های این تارنگار، تنها با ذکر نام نویسنده و نشانی تارنگار، مجاز است.(کورش محسنی)

+ پیوند به این جستار: کانون پژوهش‌های ایران‎شناختی

+ مقاله ای بسیار سودمند پیرامون دروغپردازی پانترکها درباره ی نظامی گنجوی(علی دوستزاده)

/ 19 نظر / 195 بازدید
نمایش نظرات قبلی
ا. پریان

با درود دوست من تارنمای آسمانه ایران کهن به روز شد. به دیدار سنگنبشته داریوش بزرگ در بیستون رفتیم و عکسهایم را همراه با توضیحات در صفحه های تارنگارم گذاشته ام. این نهمین جستارم درباره دیدارم از بیستون بود و بخش نخست عکسهایم از سنگنبشته داریوش باسپاس فراوان از شما

دانستنیهای روانشناسی

سلام دوست عزیز قابل توجه کسانی که به مسائل و بحث های روانشناسی علاقه مندند . مخصوصا کسانی که دچار جمع هراسی ( ترس از جمع ) هستند .وبلاگ دانستنیهای روانشناسی با یکی از مهمترین موضوعات روانشناسی ( جمع هراسی ) به روز شد از شما دعوت به عمل می آید با بازدید نمودن از این وبلاگ و ارائه نظرات خود ما را در ارائه مطالب بهتر و روز روانشناسی یاری فرمائید . منتظر حضور گرم شما در این وبلاگ هستیم .

کسب درآمد 4 میلیاردی ...

سلام اگر به دنبال کسب درآمد میلیونی هستید اگر به دنبال کار در منزل با حقوق ماهیانه هستید اگر به دنبال یک حقوق ثابت و ماهیانه و مادام العمر هستید اگر یک وبلاگ نسبتا پر بازدید دارید اگر حوصله وبلاگ نويسي وبه روز کردن كردن اونو ندارين ! اگر نمي خواين در به در دنبال افزايش بازديد از سايت يا وبلاگتون باشين ! اگر نمي خواين نگران كليك نشدن آگهي ها يا سايت هاي ستاره دار باشين! فقط کافیه به وبلاگ بنده مراجعه کنید . کسانی موفق خواهند شد که تجارت الکترونیک را در این عصر جدی بگیرند . شما جدی گرفته اید؟ چند دقیقه ای وقت بگذارید و یک عمر راحت زندگی کنید . بنده به شما راه های کسب درآمد قانونی را آموزش میدهم و شما را تا آخر راه پشتیبانی می کنم . یه سری به وبلاگ خودتون بزنید . با تشکر . موفق باشید iran-tejarat.blogfa.com

بهروز

سلام بهروز هستم وبلاگ زیبایی داری من شما رو لینک کردم[لبخند]

مهدی

با درود فراوان خیلی متشکر و ممنونم بخاطر وبلاگت و مطالب مفید و ارزنده اش همیشه شاد و پر ثمر باشی[گل]

ا. پریان

با درود بر شما تارنگار آسمانه ایران کهن به روز شد. نوشتار چهار درباره سنگنبشته داریوش بزرگ در بیستون را نوشتم. با سپاس فراوان

سرباز کوروش بزرگ

درود بر شما دوست عزيز وبلاگ مهرخورشيد با مطلبی تحت عنوان "تأثير ميترائيسم بر مسيحيت" به روز شد. در پناه اهورا مزدا پاينده ايران و بدرود

سرباز کوروش بزرگ

درود بر شما دوست عزيز وبلاگ مهرخورشيد با مطلبی تحت عنوان "تأثير ميترائيسم بر مسيحيت" به روز شد. در پناه اهورا مزدا پاينده ايران و بدرود

آرا

سلام من در ضمن جستجو پیرامون فهلویات به وبلاگ شما برخوردم. میشه خواهش کنم در صورت امکان اگر مطالب بیشتری در اختیار دارید از طریق ایمیل برای من بفرستید؟ ممنونم

ایران

با درود فراوان مطالبتون خیلی خوبه متشکرم.شما میدونید که چرا اقوام گذشته به خدایان متعدد اعتقاد داشتند؟اگر میدونید در قسمت نظرات وبلاگم پاسخ دهید با سپاس فراوان.