کاریز/قنات

 کاریز / قنات

شاهکار مهندسی ایران باستان

کورش محسنی

 کاریز / کهریز یا قنات، راهروی افقی زیر زمینی است که برای رسیدن به یک منبع بزرگ ِ آب ِ انبار شده در ژرفنای زمین و بیرون کشاندن و جاری ساختن آن در روی زمین، در دامنه ی کوه ها و تپه ها کنده می شود. بر سر راه این راهرو یک رشته چاه در فاصله های یک اندازه تا تراز بیرونی زمین ایجاد می شود تا در آغاز قنات (مظهر) آب جاری گردد. کَندن و ایجاد کاریز و قنات در ایران برپایه ی اسناد دیرین شناسی به پیش از دوران تاریخی بازمی گردد. کاریز ها از نوآوری های ایرانیان در کار آبیاری می باشند و انگیزه ی این نوآوری خشکی بخش گسترده ای از پهنه ی این سامان است.[1]

 

 پرسمان آب در پشته ی ایران از هزاران سال پیش تا کنون مطرح بوده است و در این کشور از گذشته های بسیار دور تیره های آریایی و اتحادیه های آسیانیک+آریایی با روش های دستی زمین های خود را آبیاری می کردند. به ویژه در زمان هخامنشیان شبکه ی گسترده ای از راهروهای زیر زمینی(قنات یا کاریز) وجود داشت و شمار فراوانی از این کاریزها را در ماد، پولی بیوس گزارش کرده است.[2] 

 این کاریزها آب را از پای کوه ها به زمین هایی در ۳۰ تا ۴۰ کیلومتری می رسانند.[3] این راهرو ها آب پُر ارزش را از گزند تبخیر یا فرو رفتن در زمین نگاه می دارند. به این سازه های شگفت انگیز در خاور(غرب) ایران قنات و در خورآیان(شرق) کاریز می گویند.[4] کار نگهداری و بازیابی این قنات ها خود شاهکار مهندسی و نیازمند کارشناسان ویژه و کارآزموده است.[5] در ایران باستان در کنار کارشناسان ویژه، ریاضی دانان و ... فند(فن) ویژه ی کاریزگران که شناسایی بخش های دارای آب و مشخص کردن جاهای کندن چاه بود، وجود داشت.[6]

 

 برخی کهریز / کاریز/ قنات را هشتمین شگفتی جهان نامیده اند.[7] این روش هوشمندانه ی آبیاری، پس از اسلام نیز دنبال شد و کاری بسیار ارجدار و پُر ارزش بود، چنانکه در فقه اسلامی جستاری با نام القنی والانهار، نشانی از جایگاه این شاهکار ایرانی است. هم اکنون  نیز از این روش در بیشتر روستاهای سراسر ایران بهره برداری می شود.

                                                                                                                                      

  

[1] - بنگرید به فرتور                              [2] - الیف، میراث ایران: ۶۲   

[3] - گیرشمن، ایران از آغاز تا اسلام: ۶-۷  [4] - فرای، میراث باستانی ایران: ۱۵      

[5] - همان                                        [6] - پتروشفسکی، کشاورزی و مناسبات ارضی: ۴-۲۱۳ 

[7] - صفی نژاد، نظام های آبیاری سنتی در ایران: ۸        

*هر گونه برداشت از نوشته های این تارنگار، تنها با ذکر نام  نویسنده و نشانی تارنگار مجاز می باشد.(کورش محسنی)

+چامه ی «وطن دوستی» از ایرج میرزا


ما که اطفال این دبستانیم   ***   همه از خاک پاک ایرانیم

         همه با هم برادر وطنیم     ***  مهربان همچو جسم با جانیم

اشرف و انجب تمام ملل   ***   یادگار  قدیم   دورانیم

وطن ما جای مادر ماست   ***   ما گروه وطن پرستانیم

     شکر    داریم   کز    طفولیت    ***   درس حُب الوطن همی خوانیم

چون که حب وطن ز ایمانست   ***      ما    یقیناً  زاهل  ایمانیم

  گر رسد دشمنی برای وطن   ***    جان و دل رایگان بیفشانیم

/ 14 نظر / 125 بازدید
نمایش نظرات قبلی
لعیا

درود بر شما! سپاس از نوشته زیبایتان! [گل]

فهمیزی

درود بر شما دوست عزیز مقاله ای درباره جشن سپندار مذگان امروز از من در روزنامه اعتماد ملی چاپ شده خوشحال میشم اگر فرصت کنید و زحمتی نباشد مطالعی بفرمایید. نظرشما برایم بسیار ارزشمند است شاد باشید بدرود

mohammadreza fahmizee

درود از حسن نظرتان سپاسگذارم اما معمولا روزناممه ها بن مایه ها را ذکر نمی کنند با سپاس دوباره بخاطر محبتتان و وقتی که گذاشتید بدرود

هومن

جایی میخوندم افرادی که این قنات ها رو میکندن، بر اثر کار در یک فضای خیلی تنگ مجبور بودن به صورت غوز کرده باشن که اینا طی چند نسل رفته رفته قدشون خیلی کوتاه شده بوده. هنوزم مثل اینکه توی کرمان هسن این افراد . ممنون از مطلب جالبی که نوشته بودی [لبخند]

لیلا

سلام و بسیار ممنون که لطف کردید و وقت گذاشتید و آن شعر زیبا را برای من نوشتید ولی نظر من اندکی متفاوت است من اگر احساس کنم واقعا کاری از دستم بر نمیاد یا اینکه اصلا خط زندگی من تو مسیر مبارزه با ... نیست اونوقت شاید رفتنم موثر از موندنم باشه حداقل برای فرزندانم[لبخند]

ا. پریان

با درود بر شما کوروش محسنی گرامی! وبلاگ در جستجوی سده های فراموش شده به روز گردید. فکر می کنم پس از چند جستار درباره اندیشه های مصری توانسته باشم به الگویی برای بررسی ریشه های پیدایش دایره بالدار بویژه دایره بالدار هخامنشی دست یافته باشم. امیدوارم که نوشته هایم را بتوانم باز هم ادامه داده و یک اندیشه علمی را درباره ریشه های پیدایش نگاره دایره بالدار هخامنشیان و سرچشمه های آن ارائه دهم. نیز نوشتار شما درباره قنات بسیار عالی بود. در زبان کردی به چشمه «هانه» می گویند که به نظر من با با واژه قنات همریشه است. با سپاس فراوان

لیلا

تبریک میگم به شما به جهت احترام به عقاید دیگران و درک دیگران

ARAZ

بعد از بمبارانهای فرهنگی 24 ساعته صدها تلوزیون تــورکـــ زبان تــورکــیه و آذربـایــجان که موجب بیداری تـــورکهای ایران شد دولت تــورکـــیه به حمایت علنی از دکتر چـــهرگانــی و تــورکهـــای ایران روی آورد. نشریه آراز در تـــورکیــــه منتشر و با دکتـــر چـــهرگـانی مصاحبه کرد. MHP در حمایت از آذربایجـــان جنــــوبـی و دکتـــر چهـــرگانی راهپیمایی کرد. فیلمهای حمایت بوزقوردهای تورکیه در سایتهای زیر می باشد http://www.tebriztube.com/medyaizle.php?haber_id=11372 http://www.tebriztube.com/medyaizle.php?haber_id=11357 سوگند بوزقوردهای تورکیه در حمایت از بوزقوردهای آذربایجان جنوبی فارسها قبل از مشاهده آمبولانس خبر کنند. http://www.tebriztube.com/medyaizle.php?haber_id=11358 http://www.tebriztube.com/medyaizle.php?haber_id=11359 بسیاری از فارس پرستان با مشاهده فیلمهای راهپیماییی بوزقوردهای تورکیه در حمایت از ملت تورک آذربایجان جنوبی و مصاحبه دکتر چهرگانی در تورکیه دچار سکته مغزی و قلبی شده اند. بعضی در حالت کما هستند. http://www.tebriztube.com/medyaizle.php?haber_id=11369 http://www.tebriztube.com/

فاطمه

خیلی مطالب های خوبی داشت خیلی بدردم خورد ممنون[لبخند][لبخند][لبخند]